Aktualności

Polskie uczelnie wchodzą w nowy etap, choć wciąż nie znają zasad gry. Na Politechnice Lubelskiej spotkali się prorektorzy z całego kraju, by rozmawiać o przyszłości nauki i o tym, jak będzie ona oceniana przez najbliższe lata. Stawka jest wysoka: od wyników ewaluacji zależą nie tylko prestiż, ale i pieniądze.

Prorektorzy odpowiedzialni za naukę, rozwój oraz współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym zastanawiali się nad zasadami przyszłej ewaluacji.

– Obecnie oceniamy rozwój i jakość nauki za poprzedni okres. 1 stycznia rozpoczął się nowy okres ewaluacji, który potrwa kolejne 4–5 lat – mówi prof. Maria Mrówczyńska, podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

To właśnie o tym nowym okresie rozmawiali prorektorzy. Problem w tym, że wciąż nie wiadomo, według jakich zasad uczelnie będą oceniane w przyszłości.

– Wszyscy staramy się wypaść w ewaluacji jak najlepiej, bo od tego zależy kondycja finansowa uczelni na najbliższe lata. Dziś aż 20 proc. subwencji uzależnione jest od kategorii naukowych, o ile zasady nie ulegną zmianie – mówi prof. Zbigniew Pater, rektor Politechniki Lubelskiej. – Dlatego już teraz przygotowujemy się do nowej ewaluacji, choć nie znamy jeszcze jej reguł. Zakładamy, że kluczowe będą publikacje w najlepszych czasopismach, wdrożenia przemysłowe i patenty. Pojawiają się też sygnały, że większe znaczenie będą miały patenty międzynarodowe niż krajowe.

Planowane zmiany mają rozszerzyć sposób oceny nauki.

– W nowym modelu chcemy zwiększyć znaczenie popularyzacji nauki oraz wpływu transferu technologii na gospodarkę – zaznacza minister Mrówczyńska. – Popularyzacja sprawia, że nauka jest bardziej zrozumiała i wiarygodna, ale ma też wpływ na zainteresowanie studiami. Podobnie jest z transferem wiedzy. Proponujemy, aby większe znaczenie miały przychody z komercjalizacji wyników badań oraz ochrona własności intelektualnej, zwłaszcza patentów, które są zabezpieczeniem naszych pomysłów za granicą.

Prorektorzy dyskutowali również o samej filozofii oceniania nauki.

– Kiedyś ocenialiśmy wydziały, później dyscypliny, a teraz chcemy patrzeć także na całe uczelnie – podkreśla prof. Zbigniew Kąkol, przewodniczący Komisji Ewaluacji Nauki w kadencji 2023–2027. – Pojawi się nowy obszar oceny, obejmujący strategię uczelni i jej podejście do przyszłości. W dzisiejszym tempie zmian to kluczowe. Uwzględnione będą także osiągnięcia pozanaukowe, takie jak popularyzacja i budowanie zaufania do nauki.

Jednym z najważniejszych elementów pozostaje pozycja polskiej nauki na świecie.

– Ewaluacja pozwala ocenić, jak polska nauka wypada na tle świata. Sprawdzamy, jak nasze dyscypliny są lokowane globalnie – mówi prof. Kąkol. – To moja kolejna ewaluacja i wyraźnie widać postęp. Polska nauka systematycznie się rozwija i zajmuje coraz wyższe miejsca. Warto to podkreślać.

Równolegle trwa dyskusja o kierunkach rozwoju badań i współpracy między uczelniami.

– Dziś trudno wyobrazić sobie inżyniera mechanika bez znajomości mechatroniki czy geodetę bez wiedzy o technologiach kosmicznych – mówi prof. Artur Bejger, przewodniczący Kolegium Prorektorów ds. Nauki i Rozwoju Publicznych Wyższych Szkół Technicznych. – Interdyscyplinarność jest kluczowa, dlatego współpraca między uczelniami ma ogromne znaczenie dla rozwoju całego systemu.

Coraz większą rolę odgrywa także otwarta nauka i zarządzanie danymi badawczymi.

– Otwarta nauka to rosnący trend. Coraz większą uwagę poświęcamy danym badawczym, bo dziś dane to nowa ropa – mówi dr Anna Janowska ze Szkoły Głównej Handlowej. – Kiedyś były tylko dodatkiem do publikacji, dziś są pełnoprawnym wynikiem badań. Musimy nauczyć się nimi zarządzać, decydować, które dane udostępniać, a które chronić. Kluczowa jest równowaga między otwartością a komercjalizacją.